Mannen die vrouwen haten

Ik ben begonnen. Ik lees bijna geen fictie, maar dit moést. Van iedereen. Stieg Larsson, de dode Zweed. Vijftien regels ver stuitte ik op een onverdraaglijke fout van de vertaler.

"Hij is er."
"Wat is het dit jaar?"
"Ik weet niet wat voor bloem het is. Dat moet ik nog uitzoeken. Hij is wit."

Aaargh...! De bloem, hij is wit! Tineke Jorissen-Wedzinga heet de vertaalster. Hij verdient kletsen!

Gehoord

"En geen hond die er naar kraait."

Zot woord

Een rolprent. Sorry dat ik u ermee lastig val op deze mooie vooravond. Rolprent, wat een woord. Nog stoffiger dan lichtbeelden. Heeft trouwens geen enkelvoud, denk ik. Eén lichtbeeld, dat zegt zich niet. Dat is dan een dia. Meervoud van dia?

Diassen, inderdaad.

B.B.B.B.

De gebroeders Plasky roepen de B.B.B.B in het leven, de Beker ter Bekroning van Bedroevende Beeldspraak.

Luid protest, want de B.B.B.B. bestaat al. Op 19 januari werd opgericht in de schoot van de redactie van het Radio 1 programma Wilde Geruchten: de Belgische Bond voor het Behoud van het Borstzakje.

De B.B.B.B. - de echte - stelt voor de Beker ter Bekroning van Bedroevende Beeldspraak om te smelten tot de Medaille ter Memorie van Miserabele Metaforen.

Awel hé

Ik weet dat jij gelooft dat je begrijpt wat je denkt dat ik zei, maar ik weet niet zeker of je beseft dat wat je hoorde, niet is wat ik bedoelde.

(Gelezen in De Stof van het Denken, Steven Pinker.)

Padje

Ik til, ik buk, ik tart mijn rug. Ik pas en meet, en steen voor steen verschijnt een pad. Goh, dat vloeit hier zomaar uit mijn toetsen. Wat is dichten simpel. Het enige wat ik nog moet doen is de regels korter maken. Zo:
Ik til, ik buk, ik tart mijn rug
ik pas en meet en steen na steen
verschijnt het pad

Het pad lijkt me bij nader inzien diepzinniger dan een pad. Klaar. Of nee, zou er geen synoniem zijn van pad dat op –ug eindigt? En versteent het pad zou ook mooi zijn. Maar dan moet ik iets anders vinden voor steen na steen. Toch niet zo simpel. O, als ik er nu eens een hij van maak inplaats van een ik.
Hij tilt, hij bukt, hij tart zijn rug
hij past en meet en rij na rij
versteent het pad

Eigenlijkfeitelijk wou ik mijn veertiendaagse column voor Knack
Weekend schrijven. Er zitten karamellenverzen in de weg.

Vlieg

Noemen wij de vlieg vlieg omdat ze kan vliegen? Of heet vliegen vliegen omdat vliegen de bezigheid van de vlieg is? En waarom hebben de eerste taalgebruikers uitgerekend de vlieg naar het vliegen vernoemd? Of het vliegen naar de vlieg? Er zijn zoveel dieren die dat kunnen: de mus, de ekster, de grauwe kiekendief, de vogel in het algemeen. Ze hadden vliegen vogelen moeten noemen.

Volgens dezelfde logica had de bezigheid der vissen vissen moeten heten. Om volstrekt duistere redenen zeggen we zwemmen. Als de vlieg vliegt, of zoals we sinds de vorige alllinea alinea zeggen, de vogel vogelt, dan vist de vis. Vanaf nu kunnen we tegen visvangen beter zwemmen zeggen.

Zijn er nog dieren met een werkwoord? De muis. De beer. De bok. De gier. De mot. De kat. Nee, het is afkatten. De afkat. De opkikker. De uitvlooi.

Nuttige woorden

Oorspronkelijk duidde het woord gratin enkel het verrukkelijke randje aan dat aan de overschotel blijft plakken, die krokante lekkernij waar je moet om vechten na de maaltijd. Gratter is schrapen in het Frans. Ondertussen slaat gratin op de volledige gerecht. Het kaasrandje moeten we met veel omhaal van woorden omschrijven. Jammer. 

Het Koreaans heeft wel een woord voor de krokante restjes die aan een ovenschotel blijven plakken: nooroonbop. Of we dat zomaar kunnen overnemen is zeer de vraag, want Koreanen eten geen witloof met kaassaus: nooroonbop slaat zeer specifiek op het bruine rijstkorstje op de bodem van de pan. Dat is niet hetzelfde als ons gratinrandje.

Gelezen in Nieuwe avonturen van de man die alles at van Jeffrey Steingarten.

Spatie

Vanmorgen heeft Annelies Beck in De Ochtend aangetoond dat ook in het mondelinge taalgebeuren de spatie voor betekenisverschillen kan zorgen. Ik hoorde ze spreken over een grijs harig dametje.

Voorbeelden op schrift kunnen gemeld worden bij Signalisatie Onjuist Spatiegebruik.

18

Goede vrienden, ondertussen verneem ik dat de Antarctische Zeespinwerkgroep verder is uitgedijd tot achttien man. Wat ons opnieuw tot taalkundig-biologische arbeid dwingt. We zoeken een beest met achttien poten. Dinsdag begint Leterme aan de werkzaamheden, de tijd dringt.

Bokitoproof

Hét Nederlandse Woord van het Jaar 2007 is dus Engels?

Korte Berichten: Woord 2007

Ah! Wat ziet mijn lodderig oog? Het is gelukt. Formatiemoeheid staat in de shortlist.

Woord van het jaar

Onze Taal, het maandblad van het Genootschap Onze Taal, dat prettig leesbare informatie geeft over, euh, Onze Taal, is op zoek naar Het Woord Van het Jaar 2007. Ik citeer: dat ene woord dat in 2007 opdook, dat het afgelopen jaar het best karakteriseert, en dat er vermoedelijk onlosmakelijk mee verbonden zal blijven.

De zogenaamde groslijst is zo Noordnederlands dat het pijn doet aan mijn Belgische ogen. Slechts één kanshebber is echt van ons: energiesnoeier, met als verklaring (in België) iemand die beroepshalve bij de mensen thuis energiebesparende werkzaamheden komt verrichten.

Vrienden, dat kan niet kunnen. De redactie van Onze Taal roept op om de groslijst aan te vullen. Laat ons dat doen, laat ons hem Belgischer maken. We hebben nog zes dagen voor ze de top-10 bekendmaken. Ik denk dat formatiemoeheid hét woord van 2007 zal blijken te zijn. Misschien ook van 2008.

Uit doorgaans welingelichte bron

Beter is een Turks woord, en betekent slechter.

Klara's Top 75

"U mag zich dan officieel kenner van klassieke muziek heten". Mijn taalgevoel - dat mij al vaker heeft bedrogen - zegt me dat het in dit geval noemen moet zijn.

Maar ik ben wel aan het luisteren. Ta-ta tadaa!

(Dat was de vijfde van Beethoven.)

Ge zijt nen engel

Dit is me uit het hart gegrepen. Goesting, nah! Goesting, goesting, goesting.

De 16.000 van Brouwers

Ronald Plasterk telefonisch interviewen? Onmogelijk. Plasterk is de Nederlandse collega van Bert Anciaux. Minister van cultuur en dus bevoegd voor Prijzen der Nederlandse Letteren en aanverwanten.

Plasterk vindt 16.000 euro voor Jeroen Brouwers voldoende. Die mening had ik hem graag op de radio laten verdedigen.

Kan niet, meldt me daarnet zijn persverantwoordelijke, de minister communiceert niet over dit onderwerp. Er was niet door te komen.

Het is niet de eerste keer dat het me niet lukt om een interviewafspraak te maken met een Hoge Hollander. In België is het simpel: een minister kan je zelfs thuis bellen als je de woordvoerder toevallig niet vast krijgt.

Dat is ten noorden van Wuustwezel on-dénk-baar. Een Nederlandse burgemeester, een Nederlandse zakenman, een Nederlandse directeur van stichting zus of een Nederlandse secretaris van club zo, stuk voor stuk zitten ze achter een borstwering van communicatiemanagers, voorlichters e tutti quanti.

Maar wel een sympathieke man, die Plasterk. Naar het schijnt.

-update- De Nederlandse ministeriële woordvoerder zei ook nog dat het Nederlandse ministeriële standpunt samenvalt met de verklaring van de Nederlandse Taalunie en dat ik daar wellicht wel iemand zou kunnen interviewen. Geprobeerd. Antwoord: de Nederlandse Taalunie communiceert niet over dit onderwerp. Stenen kloten krijg ik daarvan.

Taalergernissen

Linda Asselbergs heeft een stukje geschreven waarin ze zich opwindt over de uitdrukkingen opleuken en afzeiken en kostenplaatje en ervoor gaan enzo. Dit is mijn antwoord.

Je had me bijna te pakken, Linda. Bijna had ik je volmondig gelijk gegeven. Want ja, ik erger mij ook geweldig steendood aan opleuken en afzeiken en kostenplaatje en ervoor gaan. En ik let ervoor op dat ik op de radio niet te pas en te onpas alvast zeg of beweer dat er sprake is van een heuse dit of dat. Collega’s die Bart Peeters een creatieve duizendpoot, Marc Eyskens een eminence grise of Tom Lanoye een enfant terrible durven noemen, beschouw ik als (geschrapt door de hoofdredactie). Zeg alsjeblieft nooit absoluut als ik in de buurt ben en als je gewoon ja bedoelt. Ik huiver als ik hoor dat er weer iets in de lift zit - ik heb Fred Brouwers eens horen beweren dat het kerkorgel in de lift zat. Ik heb ooit willen navragen of het gebruik van ik heb zoiets van voldoende reden is voor een echtscheiding. En mensen die kids hebben, aaargh! Ontzetting uit de ouderlijke macht, nu! Stante pede!

Je had me dus bijna meegesleept in je ergernissenverhaal, Linda. Bijna had je me zover dat ik je stukje aan ging vullen met mijn eigen privé-taalergernissen. Maar ik heb er een nacht over geslapen en ik heb besloten het oneens met je te zijn.

We stellen ons aan, we moeten daar eerlijk in zijn. Het is de moeite niet waard. Taal is een communicatiemiddel, zolang we elkaar begrijpen is er niks aan de hand, toch? Wie tijd en energie heeft om zich aan taal te ergeren, is een mens met weinig echte zorgen. Prijs je gelukkig, Linda.

Apropos, weet je waarvan ik de muren oploop? Van het verkeerde gebruik van het woord letterlijk. Laatst hoorde ik iemand beweren dat hij van de schilderijen van Fred Bervoets letterlijk pijn aan zijn ogen kreeg. Nee verdomme, hoe lelijk die cultuurbarbaar die schilderijen ook vindt, die pijn blijft figuurlijk.

En er is ook iets aan de hand met integendeel. “Nee, ik wind me niet op, integendeel” zou ik kunnen beweren. Dat is heel gewoon Nederlands maar je moet daar eens over nadenken. Nee, ik wind me niet op, integendeel, ik wind me dus wél op. Ik bedoel, probeer die kromme logica als welwillende francofoon maar eens onder de knie te krijgen.

Zal ik dit stukje afsluiten met een enthousiaste Doei?

Vandaag in de Weekend Knack.

Aglet

Meer dan één lezer maakte me erop attent dat er wel een woord bestaat voor het plastieken uiteinde van een veter. Twee zelfs. En als je aglet kapot is, kan je hem zelfs herstellen, zo leert ons het internet.

Vooral Nadine Malfait wil ik danken. Ik vermoed dat ze les geeft aan vertalers Engels/Nederlands. Ze stuurde me een vermakelijke oefening door: zoek het juiste woord voor de volgende dingeskes. (Het komt uit een boek dat verouderde begrippen als typmachine en telefoontoestel niet schuwt.)

1 the shaft on the top of an umbrella
2 the metal hoop that supports a lampshade
3 the two buttons a telephone receiver rests on
4 the vertical post that runs through a hinge
5 the plastic tip of a shoelace
6 the rim of a barrel
7 the wire handle of a bucket
8 the decorative metal plate around a keyhole
9 the open-sided box in wich a book is kept
10 the thin end of a knife blade that fits into the handle
11 the pointy, curved end of a wooden knife handle
12 the loop on the front part of a belt that secures the tip
13 the ornamental piece that screws into the top of a lamp to help secure the shade
14 the curved end on a suit hanger that forms a small loop
15 the holder for a paper cone coffee cup
16 the narrowest part of an hourglass
17 the bar that holds typewriter paper in place
18 the circular wax-catcher that fits over a candle
19 the dock post that a boat is tied to
20 the frames for holding windowpanes

Veels te moeilijk, ik wist niks. Om het wat menselijker te maken: keuzemogelijkheden. Met - help me - een Nederlands equivalent erbij.

a aglet - veterstift
b bail - hengsel
c bobeche
d bollard - meerklamp
e chimb
f escutcheon - sleutelgatplaatje, jaja
g ferrule - flensbusje
h forel - cassette
i harp
j keeper
k muntins
l neb - snebbe
m paper bail - papierlineaal
n plungers - tsjoepkes
o pintle - pen
p tang - angel
q turnback
r waist
s zarf

Hé, dat zijn er maar negentien!?

Fun with Dutch!

Amerikanen die via kabouter Plop de charmes van de Nederlandse taal ontdekken. Scheve vertaling, luid gelach.



Nederlands schijnt voor Engelstaligen suprisingly easy to learn te zijn, maar ze struikelen over onze onmogelijke uitspraak en onlogische spelling:

The most confusing thing at first is probably the open syllable rule: If a syllable ends in a vowel, the vowel becomes a double vowel automatically. For example, take the word maan ("moon"). Dutch plurals are (usually) created by adding "-en," so you'd think that the plural is maanen (which would make perfect sense) but because of the blasted open syllable rule it becomes manen. "But wait," you say, "How can 'man' be considered an 'open' syllable? It ends in a consonant!" You see, this is the second twist: the Dutch syllabify their words differently, so that it doesn't matter that "en" is just an add-on...the syllables are thus ma-nen. Thus, if there is a vowel followed by only one consonant and then another vowel, it is open. The final, and most frustrating, twist, is that this only applies to stressed syllables. This is usually the first syllable, but often in words like regering ("government") you have no idea which syllable is stressed (it's the second one, so it's pronounced as if it were regeering).