Rather British

Daarnet hoorde ik een wat oudere presentatrice van de BBC-worldservice herinneringen ophalen. Tot in de jaren 70 waren de nieuwslezers verplicht om het journaal voor te lezen in tuxedo en met een strikje. Op de radio.

Lucas Vanclooster heb ik ooit in een marcelleke aangetroffen achter de microfoon en Johan Janssens is wereldberoemd om zijn beige korte broek, winter en zomer.

De ware stem

Eén van de gelegenheidpresentatoren van Het Laatste Uur heeft zijn beklag gemaakt over de klank van zijn stem als hij op zondagavond op de radio komt. Hij herkent zichzelve niet en vraagt zich af wat voor filters ik er allemaal op zet.

Weleuh, dat hangt ervan af. Soms ruist of bromt een inzending, soms ploffen de p's en de b's, soms sissen de s'en. Dan durf ik er nogal stevig tegenaan te filteren.

Maar in het geval van de klager - hij klaagt vriendelijk en beleefd, dat moet gezegd - heb ik nauwelijks gefilterd. En toch blijft hij vinden dat hij niet klinkt als zichzelf.

Vroeger, toen ik nog niet op de radio werkte, vond ik ook dat mijn stem raar klonk op de zeldzame momenten dat ik een opname van mezelf hoorde. Dat heeft iedereen. En dat komt omdat je stem, zoals die in je eigen oren klinkt, je stem niet is. De klank wordt vervormd door de akoestische eigenaardigheden van je eigen schedel.

Het slechte nieuws voor de klager is: die rare klank die je op de radio hoort, is je ware stem.

Dossin

Dat kwartiertje gastprogramma's op Radio 1, na acht uur, af en toe hoor je daar mooie dingen. Ik herinner me de Protestantse Stem over "De Lachende Jezus", waarin aan de hand van bijbelcitaten werd onderzocht of de Heiland gevoel voor humor bezat. Ja, zo bleek.

En Flip Feyten heeft een tijd geleden in Humo de loftrompet gestoken over een uitzending van het Centraal Israelitisch Consistorium van België over het traditionele Joodse paasmaal. Hij had er het water van in de mond gekregen. Dat heeft Betty de Leeuw erg gelukkig gemaakt, en ze nodigde ons uit voor een privé-rondleiding in de Dossinkazerne in Mechelen.

Een sinistere plek. Vanuit de Dossinkazerne vertrokken de transporten naar Auschwitz. Dik vijfentwintigduizend reizigers, door de Nazi-administratie netjes opgelijst in een tiental mappen. Ze dachten dat ze in Duitsland dwangarbeid zouden moeten verrichten. Wie ziek was moest eerst gaan aansterken in het Mechelse ziekenhuis om de hoek. Pas als je weer genezen was mocht je de trein op, recht naar je dood. 1221 hebben het overleefd.

In de Dossinkazerne is nu een piepklein maar indrukwekkend holocaustmuseum gevestigd, de rest van het complex is verbouwd tot appartementen. Vreemde plek om te wonen, uitkijkend op de binnenplaats waar de nazi's bijvoorbeeld een man lieten doodvriezen omdat hij vuile voeten had.

Ik was nogal onder de indruk van wat mevrouw De Leeuw vertelde over de zigeuners. De Joden waren untermenschen volgens de nazis, maar de zigeuners waren nog minder. Met 351 waren ze, "Konvooi Z". Ze zaten opgesloten in de kelder. De Joden mochten twee uur per dag buiten, de zigeuners nooit. De Joden kregen 600kcal per dag, de zigeuners 300. Over de Jodenvervolging zijn bibliotheken volgeschreven, van de zigeuners weten we haast niets.

Er zijn plannen om tegen 2011 tegenover de Dossinkazerne een nieuw museum te bouwen. Daarin zal ruimte voorzien worden voor de zigeuners.

Radioreus

Groot interview met Hugo Matthysen in De Morgen. Edwin Brys komt ter sprake.

Edwin Brys maakte "Lunapark" bij Omroep Antwerpen en gaf Hugo Matthysen zijn allereerste schrijfopdracht. Hij verplichtte hem zo zelfstandig auteur te worden. Edwin Brys maakte diep in de jaren '80 "De Walsmachine", een veeldelige radiodocumentaire over de geschiedenis van de wals. De piepjonge ik verzaakte er zijn schoolwerk voor. De Walsmachine leerde me naar muziek luisteren die eigenlijkfeitelijk bij mensen van een generatie ouder hoorde. Een van de eerste dingen die ik deed toen ik bij de BRT ging werken was vragen: meneer Brys, de Walsmachine, hebt u daar geen cassette'tje van? Het moet hier nog ergens slingeren. Edwin Brys maakte "De Groote Magazijnen", een Jongens en Wetenschapachtig programma op Omroep Brabant. Correcter zou zijn, Fillet, om Jongens en Wetenschap een Groote Magazijnenachtig programma te noemen. Edwin Brys maakte Piazza op Radio 1 en Edwin Brys deed nog veel meer.

En dan misspellen die van De Morgen zijn naam. Erwin Briers, mijn god.

The Real Ray

Het is Coca Cola, vrienden! Proficiat Pieter.

Zometeen roept Feyten of Fillet het bedrijf ter verantwoording. Bij Peter zijn ze de stoep al gaan schoonvegen. Luisteren, Radio 1, 19u30 ongeveer.

-update- Wacht, wacht, wacht, Fillet. Dit is een typisch voorbeeld van een onbegrijpelijk blogpostje wegens teveel veronderstelde voorkennis.

Uitleg: de blogosfeer wordt geteisterd door een virale reclamecampagne. Een klein stukje van de blogosfeer althans: die vrienden! van hierboven, die overigens niet echt mijn vrienden zijn, ik ken ze nauwelijks. Dat is ook typisch blogosfeer.
En viraal wil zeggen: je lost iets geheimzinnigs op het internet en je hoopt dat iedereen erover begint te bloggen. Dat de ene blogger de andere besmet, als het ware. Dat lukt. Zie ons bezig. Nu zelfs de radio.
Een paar van mijn zogenaamde vrienden! heeft een paar dagen geleden graffiti op de stoep gevonden. En een brief in de bus. Met dezelfde tekening. En een gsmnummer en een internetadres. De vrienden! vragen zich af wie er achter zit.

En nu moet u opnieuw bovenaan beginnen lezen...

Spatie

Vanmorgen heeft Annelies Beck in De Ochtend aangetoond dat ook in het mondelinge taalgebeuren de spatie voor betekenisverschillen kan zorgen. Ik hoorde ze spreken over een grijs harig dametje.

Voorbeelden op schrift kunnen gemeld worden bij Signalisatie Onjuist Spatiegebruik.

Mark en Klara

Bent u de weg kwijt in het zendschema van de VRT-radio's na de herschikkingen bij Donna en bij ons? Troost u: ik ook, en ik ken nogthans nagthons nochtans de weg in de gangen van de omroep. Ik was Mark Lefever uit het oog verloren. Maar vorige week heb ik hem teruggevonden: hij maakt een prachtig - ik herhaal, een prachtig - programma'tje bij Klara. Friday On My Mind. Op vrijdag, tiens. Vanaf 21u. Een aanrader voor iedereen die zichzelf omschrijft als een typische luisteraar van de oude Radio 1. Ah, en wat zie ik? Mark heeft zijn playlist al online gezet.

And she's buying a dinges

Maandagavond was Led Zeppelinavond, niet alleen in Londen.

Feyten of Fillet heeft Stairway to Heaven gedraaid, maar dan wel in de "short attention span"-versie. Want, vrienden, geef nu toe: die acht minuten van het origineel, dat is overdreven. Hier is het bewijs, met wat handig knip en plakwerk Stairway teruggebracht tot zijn essentie. Honderd seconden volstaan.

Vandaag boze mail gekregen van iemand wiens naam ik niet zal noemen. Dat het een schande is. Dat we een meesterwerk hebben verminkt. Dat we ons diep zouden moeten schamen. En-dat-allemaal-met-ons-belastingsgeld-meneer!

Vermoeiend. Het was maar om te lachen.

Klara's Top 75

"U mag zich dan officieel kenner van klassieke muziek heten". Mijn taalgevoel - dat mij al vaker heeft bedrogen - zegt me dat het in dit geval noemen moet zijn.

Maar ik ben wel aan het luisteren. Ta-ta tadaa!

(Dat was de vijfde van Beethoven.)

De mannen van de bareel

Soms belt een gast af. Of soms vind je zelfs helemaal geen gast. Soms vindt de taxichauffeur die je naar je gast toestuurt je gast niet. Soms verdwaalt een gast in het doolhof dat VRT heet. Soms loopt alles mis. Soms denk je klotejob. Soms denk je was ik maar de man van de bareel: vriendelijk knikken en met een druk op de knop de mensen binnenlaten.

En dan valt de puzzel toch weer netjes in elkaar. Als bij wonder, de radiogoden waren ons weer genadig. Dan rij je onder een heerlijk herfstzonnetje de parkeergarage uit, opnieuw langs de mannen van de bareel. Vriendelijk knikkend.

Fijne job.

De mens achter de stem

De Morgen heeft Johan Janssens geïnterviewd. Wisten ze daar dat Johan vandaag exact 40 jaar bij de VRT werkt? Of belden ze hem omdat hij vanochtend een merkwaardige draai gaf aan het weerbericht, en vertelde hij spontaan over zijn jubileum?

Van alle nieuwslezers ligt Johan me waarschijnlijk het nauwst aan het hart. Heerlijke stem enzo, maar vooral een interessante man. In veelerlei opzichten. Van 1 mei tot 31 oktober leest hij het nieuws in korte broek, weer of geen weer. Ik heb er hem nog nooit naar gevraagd, maar ik denk dat het een princiepskwestie is. Van mei tot oktober hoort het mooi weer te zijn, dus korte pijpen.

Johan is de kampioen van kletsen en zeveren tot het allerlaatste momentje. In de oude radiostudio's kwam de nieuwslezer tijdens de reclame naast de presentator zitten. We hadden dan een minuut of twee om wat te praten, altijd met een half oog op de klok. Als je de secondenwijzer naar het uur ziet tikken, moet je het gesprek afronden, de microfoon openschuiven en het nieuws beginnen lezen. Johan koetjes-en-kalft tot in de allerlaatste seconde en zegt dan superprofessioneel Het is elf uur, het nieuws.

Een stadslegende - of beter een omroeplegende - die de ronde doet: Johan verbergt geheime boodschappen in zijn nieuwsberichten. Naar het schijnt, hé. Het is misschien niet waar, maar het wordt in de VRT-gangen voor waar verteld. Als hij afsluit met dat was... ...het nieuws weten ze thuis dat hij recht naar huis komt en dat de patatjes mogen opgezet worden. Als hij zegt dat... ...was het nieuws heeft hij nog werk en kan het wat later worden. Zeggen ze.

Sssluis

Behalve een nieuwe nieuwsvloer hebben we ook nieuwe radiostudio's in gebruik genomen. Een geoefend oor hoort het verschil. We zijn nog aan het redetwisten of het een verbetering is.

Eén van de kleine charmantigheidjes van de oude studio's was het s-vormig sluisje langswaar je van de technische ruimte naar de studioruimte kon. Een open gangetje dat door zijn uitgekiende vorm het geluid absorbeert. In de nieuwe studio's is dat er niet. Technicus, regisseur en presentator zitten bij elkaar en binnenkomen doe je langs de deur.

Jongens & Nostalgie

Teruggevonden op de harde schijf van mijn computer te Reyerslaan: verloren gewaande foto's uit de tijd van Jongens & Wetenschap.

We probeerden die dag of het waar is dat je dronken kan worden als je een bad neemt in champagne. Omdat champagne duur is, en omdat het tenslotte uw belastingsgeld was waar we mee speelden, hadden we de Moet & Chandon vervangen door bier. Goed bier, dat wel.

Voor zover ik me herinner zat de kans er in dat Sven dronken zou worden. Omdat via zijn huid alcohol zou opgenomen worden, maar vooral omdat hij alcoholdamp inademde. Maar een uur uitzending en een bodempje Westmalle was te kort en te weinig. Niet dronken geworden. Wel vrolijk.

Voor Veerle

Aha, mijn blog lezen tijdens de Dira-opleiding. Let maar op dat den Herman er niks van merkt.

Annemie Coppieters

Ze gaat heel binnenkort met pensioen, na veertig dienstjaren. Ik heb ooit heel hard naar haar opgekeken. Domino was de soundtrack van mijn late puberteit. Ik heb naar haar geluisterd met mijn kop tussen de boxen van mijn stereo-instalatie. Gekocht in de Makro, geld voor een koptelefoon had ik niet meer. En met mijn vingers klaar op de rec-knop van de cassetterecorder. Af en toe vloekend als Annemie een intro pakte of de plaat naar mijn smaak te vroeg wegfade.

Domino bestond uit twee delen. Annemie deed deel één en Lux Janssen deel twee, haar deel wat rockeriger, het zijne wat new-waveriger. Al begin ik daar meteen aan te twijfelen, want ik denk dat Annemie me als eerste de B-52's heeft laten horen enzo. Of was het Boomtown Rats en de J. Geils Band bij Annemie en OMD en de B-52's bij Luc? Ik weet het niet meer. (OMD heette toen nog Orchestral Manoeuvers In The Dark, en Lux heette nog Luc. En OMD jongelui, was in die tijd zééér avant-garde.)

Na al die jaren spookt er nog altijd een zwoel liedje door mijn hoofd dat ik één keer in Domino heb gehoord en daarna nooit meer. Het woord Cayenne kwam erin voor. Nooit teruggevonden. Ik vermoed dat het van Lizzy Mercier Descloux is, maar op de platen die ik daarvan ken staat het niet. Annemie en ik zijn al vele jaren Radio 1 collega's en toch heb ik haar nooit naar dat liedje gevraagd. Ook nog nooit verteld hoe belangrijk Domino voor mij is geweest. Misschien morgen toch maar eens.

Bommel

Luisterspelen, heerlijk. De NPS is gisteren begonnen met de uitzending van vierhonderdveertig afleveringen van de verhalen van Heer Bommel. Op de Concertzender, enkel via de kabel te ontvangen, en op de Nederlandse Radio 1, ook al niet bij ons te beluisteren. Midden in de nacht bovendien.

Gelukkig leven wij in het internettijdperk. Bommel is te podcasten.

Naar de overkant

Ik dacht uit ervaring te weten dat de minste geringste verandering op de radio bij luisteraars wrevel veroorzaakt. Nieuwe jingles of het weerbericht aan het begin of op het eind van het nieuws, mensen worden daar ongelukkig van. Maar nee, er zijn dingen die veranderen zonder dat iemand het merkt. Ik moet mijn mening in deze herzien.

Daarnet zei Sven, redacteur Wilde Geruchten, tiens, het is de vijftiende vandaag. Vroeger waarschuwden ze op de radio dat je in straten met beurtelings parkeren je auto moet verzetten.

Dat doen we niet meer. Ik heb niet de indruk dat er daardoor chaos is ontstaan of verdriet is veroorzaakt. Of heb ik iets gemist, en is het verkeersbord beurtelings parkeren overal weggehaald?

Anno 1951

Mijn vriend Jan heeft een oude tante, en die tante heeft een bibliotheek. Daarin stond - nu niet meer, want Jan is langsgekomen - het jaarverslag 1951 van het NIR, het Nationaal Instituut voor de Radio. Heerlijke lectuur.

In het jaarverslag worden de programma's van toen opgesomd. Een greep: Kris Kras en Krolleke, Roer-roer-romme-de-pot, Alleen Voor Mannen, Het Gesproken Aperitief, Internationale Gelukskreten, De Antenne Zingt, De Internationale Radio-Universiteit en Moderne Tijden.

In een apart hoofdstukje behandelt ene H. Engels klachten van luisteraars. Hij zegt dingen die mij bekend in de oren klinken:

Wij kunnen in het Vlaamse landsgedeelte niet bogen op wereldberoemde liedjeszangers, moppentappers en filmvedetten. Wij kunnen onze luisteraars slechts enkele volksgeliefde kunstenaars in het lichte gengre brengen. Importeren wij er via de grammofoonplaat uit het buitenland, dan gaan er alras onder U stemmen op om te protesteren tegen de jazz (voor negers!), tegen de Franse frivoliteit e.z.m. En dit is het wat maakt dat gij, luisteraars, niet de koning, niet de baas van uw eigen radio-omroep kunt zijn: gij zijt te talrijk met uw tot in het oneindige verschillende smaken t.o.v. de radiostations en de golflengten waarover deze beschikken. Gij zult nooit honderd procent tevreden zijn en altijd wel het een of het ander vinden om over te mopperen. Toen al.

Danku, Jan.

De Wilde Week, aflevering Condoleeza

De Wilde Week, dat is de podcast van Wilde Geruchten, gaat over de charmes van Condoleeza Rice, de gevoeligheid van Karel De Gucht daarvoor, Dylan als plagiant, of is het plagiator, vallen met vliegtuigen en hoe dat te overleven, Jay Leno, incivieke schrijvers, rode kool en nog een paar andere dingen.

Het is makkelijker om u te abonneren.

Boerenbond

De redacteuren van Wilde Geruchten beoefenen een gemeenschappelijke hobby: we verzamelen merkwaardige uitspraken van elkaar. Die worden niet als postzegels ingeplakt in een album, maar gepubliceerd op een Wilde Geruchten internetpagina, genaamd "citaat van de dag".

Ik moet glimlachen als ik ze lees: 'Shit, ik was al vergeten dat ik naar die cursus time-management moest'/'Kandinsky heeft ook non-fictie schilderijen gemaakt'/'Ik gebruik wel eens inlegkruisjes op plaatsen waarvoor die eigenlijk niet bedoeld zijn'/'Bij Annemie heb ik toch meer het gevoel dat die borsten naar mij kijken dan ik naar hen'/'Het valt me tegen van de Grieken dat zij niet op de boekdrukkunst zijn gekomen. Zo moeilijk is dat toch niet.'/'Dat is logica, daar vang je mij niet mee.'/'Mensen die een O schrijven in plaats van een 0, daar word ik zenuwachtig van.' enzovoort enzoverder. Het geeft een mooi beeld van de chaos waaruit radio wordt geboren. De deur van het redactielokaal op een kier.

Eén van die citaten is woensdag in het Belang van Limburg gesukkeld. En dan is het plots niet meer om te lachen.

Ik heb me ooit iets lelijks laten ontvallen over de Boerenbond. Een uitspraak die zodanig over the top is, dat het wel duidelijk moét zijn dat het ironie betreft, zeker als je ze ziet staan tussen al die andere onnozele citaten van de dag. Maar als een krant ze maanden later uit zijn verband rukt, lijkt het alsof ik een geweldig schot voor de Boerenbondboeg geef.

Ik heb daarstraks met Noël Devisch gebeld, de voorzitter. Met een klein hartje, ik dacht dat hij me door de telefoon zou trekken. Maar dat deed hij niet, hij was de beminelijkheid zelve. Hij kent het soort radio dat ik maak, hij kan zich de sfeer op de WG-redactie wel voorstellen, kortom, een en al begrip. Maar zoals het in het Belang stond was de ironie zoek. Hij heeft een lezersbrief geschreven, want het had hem gekwetst.

Lastig. Mijn excuus. Wat niet wil zeggen dat ik vanaf nu een vriend van de landbouwlobby ben.